Symfonie in prefab
Einstürzende Neubauten serveert al meer dan twintig jaar hun muzikale mix van melancholie, woede en zware industrie. Hun nieuwste cd heet Perpetuum Mobile en de instrumenten zijn nog steeds loden pijpen, plastic vaten en luchtcompressoren. Deng sprak met frontman Blixa Bargeld, de stem van de metalen Weltschmerz en sinds kort ex-Bad Seed. Een interview over fans in de studio, gitarenhaat en een remix door Soulwax. ‘De momenten dat ik flauwviel op het podium, zijn mijn dierbaarste herinneringen.’
Over vroeger wil Blixa Bargeld niet veel kwijt. Hij is het beu te praten over zijn Berlijnse krakerstijd, over muziek opgenomen in de holte van een brug, over hoe de percussionist op vaten en buizen begon te meppen omdat er geen geld was voor een drumstel. Bargeld is ook niet meer de uitgeteerde punkgod die door de Duitse hoofdstad waart op zoek naar nieuwe klanklandschappen zoals lege watertorens of autosnelwegen. Anno nu is hij een cynische, welbespraakte dandy die poëzievoordrachten houdt en de wereld rondreist. Planeet Bargeld is voortdurend in beweging en dat is te horen op de versgeperste Neubauten-plaat Perpetuum Mobile. Een plaat die knarst als een smidse en fluistert als de wind door je haar.
‘Alle Studios der Welt
im gleichen moment abschalten’
(uit Die Genaue Zeit, Zeichnungen des Patienten O. T., 1983)
Perpetuum Mobile hebben jullie gemaakt zonder platenmaatschappij. Fans betaalden de opnamekosten. In ruil kregen ze een exclusieve cd en konden ze online meekijken in de studio en commentaar geven. Waarom al die moeite?
Bargeld:
‘Alsof werken met platenmaatschappijen geen moeite is. Van sommigen hebben we nog steeds geen geld gezien. Na onze vorige cd Silence is sexy was ons contract afgelopen. Toen zijn we gaan rondkijken voor een nieuwe deal. Maar dat was of onmogelijk of tegen onze zin. Tot we deze oplossing bedachten. Toen de eerste duizend fans zich ingeschreven hadden, hadden we zoiets van: “Hé, dit kan wel eens gaan werken.” Uiteindelijk hebben we na meer dan tweeduizend bijdrages de inschrijvingen gestopt. Nu zijn we pas twee maanden bezig met een nieuw project onder de noemer Phase II en we hebben al meer dan duizend supporters. Financiële en artistieke vrijheid noem ik dat.’
Hoe reageerden de fans toen ze meekeken over jullie schouder?
Bargeld:
‘Sommige fans vonden het een ontgoocheling om ons te zien rotzooien in de studio en zijn niet teruggekeerd in Phase II. Door het opnameproces zichtbaar te maken, vernietig je de mysterieuze aura dat rond kunst hangt. En dat schrikt af.
Veel kunst wordt gepresenteerd als autonoom, zonder context. De kunstenaars doen alsof ze tovenaars zijn die iets maken in een vacuüm. Maar dat is een leugen. Kunst is communicatie, een provocatie op zoek naar een reactie. Bands die gebouwd zijn op los zand, zijn geshockeerd door deze werkwijze. Want iedereen zou dan zien, hoe luchtledig ze wel niet zijn. Wij daarentegen vinden het niet erg om te tonen hoe we fouten maken. Of hoe slecht we wel niet spelen.’
Wat deden jullie met het commentaar van de fans?
Bargeld:
‘Het was niet alsof ze ons dirigeerden. Een nummer dat we terzijde hadden gelegd, hebben we weer opgepikt en uitgewerkt omdat zoveel mensen erom vroegen. Maar het grote verschil was de druk die we ervoeren. Onze productiviteit was veel hoger, omdat het voelde alsof we voor een publiek speelden. We hadden gewoon meer energie, meer adrenaline. We hebben nu in één jaar twee cd’s gemaakt, één voor in de winkel en één voor de supporters. En als we een optreden op het internet hadden, begonnen we op de afgesproken tijd. Iets wat ons anders nooit lukt.’
‘Do you hear my enlightening laughter?
Another reason to cut off an ear’
(uit Blume, Tabula Rasa, 1993)
Op bijna elk nummer op de nieuwe plaat hoor je luchtcompressors. Nieuw speelgoed gevonden?
Bargeld:
‘In het verleden hebben we een paar keer een compressor gebruikt maar nu is het inderdaad prominent aanwezig. Aanvankelijk zou de plaat ook Luftveränderung heten, wat zoveel betekent als “verandering van omgeving“. Het is een plaat over reizen, over vliegvelden en twintig uur in de bus zitten met andere bandleden, over constant in beweging zijn. Vandaar het luchtthema. Het geeft ook aan dat Berlijn niet meer het centrum van onze wereld is. We zijn altijd een West-Berlijnse band geweest maar West-Berlijn bestaat al lang niet meer.’
Bargeld:
‘Ik wou niet hermetisch zijn, dat is vaak een manier om je te verbergen. Ik wou niets forceren, niet depressief of overdramatisch zijn. Iets wat ik vroeger nog al eens was. De teksten zijn nu een stuk opener, autobiografisch zelf.’
‘Silence is sexy
So sexy
As sexy as death’
(uit Silence is sexy, Silence
is Sexy, 2000)
Na twee decennia met Nick Cave gespeeld te hebben, heb je de The Bad Seeds verlaten. Was het genoeg geweest?
Bargeld:
‘Ik verveelde me steeds meer in die band. Er was geen muzikale uitdaging meer. Toen ik bij The Bad Seeds kwam, was het een uitdaging om gitaar te spelen bij een meer conventionele band. Ik sta bekend als een gitarenhater en voor mij was het interessant om gitarist te zijn zonder gitaar te spelen. Dat was leuk voor een tijdje en nu niet meer. Maar ik heb geen enkel probleem met Nick of wie dan ook in de band.
Bovendien heb ik gewoon geen tijd meer voor twee bands. Ik heb niets meer te bewijzen.’
Bargeld:
‘Bedankt voor die vraag. Normaal stellen journalisten die vraag omgekeerd. Bij de vroegere Seeds was er meer plaats voor geluidsexperimenten, bijvoorbeeld op platen als From Her to Eternity. Ik heb wel eens een gitaar bespeeld met een scheerapparaat. En ik heb de schreeuw bij hen geïntroduceerd, maar je kunt je afvragen of die ook niet op een andere manier tot Cave gekomen zou zijn. Kijk, ik heb jaren in beide bands gewerkt en natuurlijk hebben die twee elkaar beïnvloed. Daar ben je muzikant voor.
Ik heb van de Seeds meer geleerd over liedstructuren dan van de Duitsers. Australiërs als Cave hebben meer traditie op dat vlak, schoolbandjes die David Bowie coverden, dat soort dingen. Ik ben opgegroeid met krautrock en krautrockers zingen niet. Die hebben improvisaties van twintig minuten op een zelfde ritme. Dat is eigenlijk wat ik nog steeds doe.’
‘Ich treibe Inzest mit den Sternen!’
(uit Selbstportrait mit Kater, Perpetuum Mobile, 2003)
Soms brandde het podium af na een EN-optreden. Ben je vaak gewond raakt tijdens concerten?
Bargeld:
‘Oh, absoluut. Mijn lichaam staat vol met littekens van de microfoonstandaard die me raakte tijdens de optredens. En ik ben vaak flauwgevallen tijdens mijn optredens. Meestal omdat ik aan het schreeuwen was en een verkeerde ademtechniek gebruikte. Het rare is dat je het niet door hebt wanneer je flauwvalt. Meestal dacht ik dat iemand iets naar me gegooid had. Na een tijdje kom je bij en denk je: ‘Aha, hier ben ik. Wat doe ik eigenlijk op de grond?’ Later hoor je dat je als een boom voorover gevallen bent en dat je hoofd de monitor raakte. Maar ik koester die gebeurtenissen. De momenten dat ik flauwviel op het podium, zijn mijn dierbaarste herinneringen.’
Bestaan er Neubauten-groupies die na het optreden wanhopig proberen een kind van je te krijgen?
Bargeld:
‘Misschien dat die er zijn, maar ik ben niet het soort man dat daarover opschept in het openbaar.’
Een laatste vraag. De zeer fijne Belgische band Soulwax heeft ooit een remix voor jullie gemaakt op de ‘ Ende Neu- Remixes’-plaat. Wat vond...
Bargeld:
(verbeten) ‘Einstürzende Neubauten heeft nooit een remixplaat uitgebracht. Ik wil niet herinnerd worden aan die plaat. Ik hou er helemaal niet van. Het was niet ons idee. We lieten het toe in die tijd maar het is een cd waar ik niet trots op ben. We beiden hem ook niet te koop aan op onze website. Soulwax, zeg je? Ken ik niet.’
Zij u nog minder.
Perpetuum Mobile verschijnt in februari en wordt verdeeld door Pias.